Feitenrelaas over de bestuurscrisis in Castricum

We gaan twee jaar terug in de tijd, naar het vroege voorjaar van 2014. CKenG heeft samen met de VVD, D66 en PvdA een aantal gesprekken gehad over het coalitieakkoord en de vorming van een college. Die gesprekken hebben plaatsgevonden onder regie van Don Bijl, de burgemeester van Purmerend. Die dag vindt de afronding plaats. Wij hebben als dank een flesje wijn geregeld voor de informateur. Voor hij vertrekt richting Purmerend wenst Don Bijl ons veel succes én wil hij ons een aantal tips geven. De eerste en belangrijkste tip richt hij tot de aanstaand wethouder van financiën, Hilbrand Klijnstra. Don Bijl ziet in de houding en het gedrag van Klijnstra een potentieel gevaar voor de continuïteit van het college. Hij waarschuwt hem daarop te letten.

Helaas heeft Don Bijl gelijk gehad. Om de collega raadsleden, maar ook de pers en het publiek de huidige bestuurscrisis beter te kunnen laten duiden neemt onze fractie u chronologisch mee in de zaken die zich hebben afgespeeld.

Na de waarschuwing van Don Bijl wordt het college geïnstalleerd en gaat het aan het werk op basis van het coalitieakkoord dat de titel ‘Ondernemend en Sociaal Vooruit’ meekrijgt: 53 pagina’s met afspraken en een aantal zogenaamde ‘vrije onderwerpen’. Dat zijn onderwerpen waar de onderhandelaars destijds niet uit zijn gekomen en die geparkeerd werden naar een later moment, beter bekend als ‘We agree to disagree’. Daar komen wij straks nog op terug.

Organisatie krap in de jas

Wethouder Klijnstra begon aan zijn tweede periode, de andere drie wethouders waren nieuw. Zij moesten zich inwerken en hebben daar tot ver in 2014 voor nodig gehad. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat wethouder Klijnstra zich ook niet erg heeft ingespannen om hen daarbij te helpen. Hij vond zijn voorsprong wel comfortabel en deed er alles aan om die te laten voortbestaan. Daarbij werd hij geholpen door het feit dat elke portefeuille wel een financiële component bevat. De nieuwe wethouders moesten dus eigenlijk voor alle onderwerpen wel langs zijn bureau. De werkelijke spanningen begonnen te ontstaan toen zij ook volledig ingewerkt waren en tegengas begonnen te geven. De vraag is wat eigenlijk de rol van burgemeester Mans is geweest in deze ontwikkeling. Heeft hij, als voorzitter van het college, het ontstaan van de spanningen herkend? Wat heeft de burgemeester daar dan aan gedaan? Kan de heer Mans het verhaal bevestigen dat hij een conflict heeft gehad met wethouder Klijnstra, waarbij zij in de bestuursvleugel lang tegen elkaar hebben staan schreeuwen, waarna de burgemeester de moed maar heeft opgegeven?

Het volgende moment in de tijdlijn is dinsdag 31 maart 2015. Die middag geeft het Management Team van de organisatie een presentatie aan het college in aanloop naar de eerste Berap en de Voorjaarsnota. Het MT stelt voor om extra geld te reserveren voor het realiseren van het collegeprogramma in de jaren 2015 en 2016, omdat de organisatie ‘erg krap in de jas zit’. Iedere medewerker die uitvalt voor meer dan een griepje of een snipperdag kan niet meer worden opgevangen. Er is geen speelruimte meer. Daarom heeft het MT die 31e maart gevraagd om het overschot op het personeelsbudget over 2014 te mogen aanwenden in 2015 en 2016. Het ging om een bedrag van 650.000 Euro, dat vervolgens bij de behandeling van de jaarrekening in juni op voorstel van de wethouder financiën werd toegevoegd aan de Algemene Reserve.

CKenG heeft hier maanden later, toen alle overschrijdingen aan het licht kwamen, al schriftelijke vragen over gesteld. Onze vraag 6b luidde als volgt: “Waarom hebt u er niet voor gekozen om dit bedrag gelabeld door te schuiven naar 2015, teneinde alsnog binnen de salarishuishouding de taken uitgevoerd te krijgen zoals van de organisatie werden verwacht?” Daarop kregen wij als antwoord: “Er werden op het moment van opstellen van de Jaarrekening 2014 geen overschrijdingen of extra lasten voorzien.” Een keiharde leugen dus.

Leugens en geveinsde verbazing

We gaan door naar woensdag 20 mei 2015. Om precies te zijn naar 10:38 uur in de ochtend. Op dat moment verstuurt de wethouder van financiën over dit zelfde onderwerp een e-mail naar het Management Team, met de volgende tekst:

[citaat] “In dit verband verwijs ik ook nog even naar een motie van een aantal jaren terug, waarin expliciet door de raad is besloten de kosten van inhuur te beperken tot maximaal € 800.000. Door college en organisatie is dat toen zelfs teruggebracht naar € 600.000. Als we kijken naar de inhuurvoorstellen en huidige inhuur overschrijden we dat bedrag. Ik denk sowieso dat we de raad daar over moeten informeren. Hilbrand” [einde citaat].

Uiteindelijk werden wij als raad pas een half jaar later geïnformeerd, toen daar in de 3e Berap geen ontkomen meer aan was. Op dat moment, dus begin december, werd door de wethouder grote verbazing geveinsd. Hij vertelde dat hij het allemaal niet had geweten. Wederom een keiharde leugen dus. Ook hier de vraag aan de voorzitter van het college: hoe heeft dit allemaal zo kunnen gebeuren?

Tweespalt in het College

Vanaf de zomer in 2015 wordt de sfeer in het college er niet beter op. Wethouder Hollenberg kiest in alle dossiers partij voor haar collega Klijnstra. De wethouders Pelzer en Van Schoonhoven zoeken elkaar ook steeds vaker op. Er ontstaat tweespalt. De wethouder financiën bedient zich van trucjes. Zo stuurt hij met regelmaat sommige vergaderstukken niet vooraf naar de andere collegeleden, zodat zij zich kunnen voorbereiden, maar neemt hij ze mee onder zijn arm op het moment dat de vergadering begint. Bij herhaling loopt hij gewoon weg uit de vergadering als hij zijn zin niet krijgt, een voorbeeld dat wethouder Hollenberg van hem overneemt. Bij verschillen van inzicht is verbaal geweld meer regel dan uitzondering. Ambtenaren en andere wethouders worden herhaaldelijk geïntimideerd. Ondertussen bezwijkt gemeentesecretaris Karin Peters onder de druk, ook niet geholpen door de problemen op haar thuisfront.

De spanningen slaan ook terug op de verhoudingen tussen de coalitiefracties. Dat escaleert op donderdagavond 5 november, wanneer de behandeling plaatsvindt van de combinatiefunctionaris. Dat was één van de vrije onderwerpen uit het coalitieakkoord, waar wij eerder over spraken. Als compromis was destijds in het akkoord te tekst opgenomen:

“Een belangrijke randvoorwaarde voor preventie van leefstijlproblemen is een goede samenwerking tussen het onderwijs, de zorg-, sport- en beweegsector. Daarom handhaven wij de combinatiefunctionarissen in de schooljaren 2014/2015 en 2015/2016.” Met als doel om op een later moment een besluit te nemen voor de langere termijn. VVD en D66 hebben dit open einde anders geïnterpreteerd dan CKenG en PvdA.

Voor hen was het reden om op maandag 9 november, thuis bij Marcel Steeman, een vergadering te beleggen waarvoor coalitiepartner CKenG niet werd uitgenodigd. Tijdens dit overleg, wat sterke gelijkenissen vertoond met het verbond De Zwarte Hand uit de boeken van Pietje Bell, werd besproken op welke manier CKenG uit de coalitie zou kunnen worden gewipt. VVD en D66 willen loyale volgers en discipline, geen lastige vragen of moties. De samenzwering was begonnen!

D66 wordt aangesproken op functioneren wethouder

Inmiddels kwamen er ook klachten binnen over de houding en het gedrag van de wethouder financiën vanuit zowel de andere BUCH-gemeenten als bij inwoners uit Castricum vandaan. Omwonenden van het Rode Kruisgebouw aan de Van Speykkade presenteerden tijdens het raadspreekuur zelfs plannen om een raadsenquete te starten, om zijn rol in de verkoop van het gebouw en de grond te onderzoeken. Eind november vonden CKenG en PvdA dat er zoveel zaken speelden rondom wethouder Klijnstra, dat zij fractievoorzitter Steeman van D66 hierop hebben aangesproken. Deze wilde daar niet over praten, maar uiteindelijk wilde de wethouder zélf dat wel. Zoals bekend vonden die gesprekken plaats onder begeleiding van een mediator in de persoon van Marjan van Kampen, de burgemeester van Schagen.

Daarbij zijn er drie opties nadrukkelijk aan de orde geweest: optie 1 vroeg de wethouder om zijn houding en gedrag aan te passen, optie 2 vroeg D66 om met hun wethouder de mogelijkheden voor vervroegde pensionering te bespreken en een andere kandidaat voor te dragen en optie 3 was de route waarbij alles bij het oude bleef met een grote kans op een politiek probleem als gevolg.

Het begin van 2016

Op de tijdlijn zijn wij nu kort na de jaarwisseling aangekomen. Begin januari van dit jaar luidt de conclusie van de gesprekken, dat uit de verschillende opties die op tafel lagen, de wethouder er voor koos om zijn houding en gedrag te gaan aanpassen. Nota bene tijdens de afsluitende bespreking met Marjan van Kampen gaat plotseling zijn telefoon. Verslaggever Koen van Eijk van het Noordhollands Dagblad is aan de lijn. Hij weet te melden dat de fractie van GroenLinks zojuist een persbericht heeft rondgestuurd, waarin zij wethouder Klijnstra oproepen om op te stappen. Geschrokken willen VVD en D66 ter plaatste een tegenpersbericht opstellen, waarin de coalitiepartners hun blinde vertrouwen uitspreken in de wethouder. CKenG en PvdA weigeren dat, omdat wij op dat moment nog niet de achterliggende redenen van de oproep door GroenLinks kenden én omdat wij zelf grote twijfels hadden of deze wethouder ongeschonden de eindstreep in 2018 zou kunnen halen. Marjan van Kampen wist het treffend te verwoorden: “U wandelt met elkaar over een heel dun laagje ijs”, zei ze.

De rest van de maand januari stond natuurlijk in het teken van de werkdruk binnen de ambtelijke organisatie, de inhuur van externen en de overschrijdingen van de budgetten die daarmee gemoeid waren. Het college werd overspoeld met vragen van allerlei fracties, vaak ingegeven door het feit dat vorige vragen niet of slechts ten dele waren beantwoord. De wethouder financiën en de burgemeester stelden zich op het standpunt dat met het maken van excuses tijdens de raadsvergadering van 17 december de zaak eigenlijk wel was afgedaan. Opvallend genoeg stelden de fracties van VVD en D66 geen enkele vraag. Zij spraken keer op keer wederom hun blinde vertrouwen uit in de wethouder. Door alles wat speelde hing zijn positie echter aan een dun draadje en dat resulteerde uiteindelijk in de motie van wantrouwen, die op 11 februari werd aangenomen.

VVD en D66 verzuimen hun controlerende taak uit te voeren

Op zichzelf had dat nog niet hoeven leiden tot een bestuurscrisis. Uit onderzoek van De Collegetafel, het kennisplatform voor het openbaar bestuur, blijkt dat vier op de tien wethouders in Nederland de eindstreep niet halen. Vaak heeft dat te maken met persoonlijk functioneren of gebrek aan vertrouwen, en wordt door de betrokken partij een andere kandidaat naar voren geschoven om de vacante positie over te nemen. D66 koos er echter voor om direct uit het college te stappen. Vreemd genoeg besloot de VVD binnen twee minuten om die stap te volgen. Een beslissing die was voorgekookt. Als je kadaverdiscipline eist en kritiek krijgt, dan stop je er dus gewoon mee.

Maar hoe serieus kun je jezelf als VVD en D66 nog nemen als je twee jaar lang in de gemeenteraad zit en je nooit een kritische vraag aan je eigen wethouder durft te stellen, nooit eens de zaken weet te nuanceren en nooit een ambitieuze motie durft in te dienen? Hoe betrouwbaar ben je eigenlijk als VVD en D66 als je daarmee blindelings het beleid hebt verdedigd waardoor onze gemeente nu zo in de problemen is gekomen? Goed voorbeeld is de besluitvorming over BUCH die plaatsvond op 24 juni 2015. Aan de orde was het voorstel om van de 6 miljoen aan bezuinigingen die de BUCH op termijn moet opleveren, 3 miljoen terug te investeren in kwaliteitsverbetering. CKenG steunde dat voorstel, maar had samen met de lokale partijen in de andere gemeenten wel een motie ingediend om aan die verbetering criteria te koppelen, een 0-meting te doen en doelstellingen op te nemen. Allemaal onzin vond men bij VVD en D66. Waar deze partijen moeilijk doen over een schommel van 500 Euro in een kinderspeelplaats, daar moesten we voor deze 3 miljoen de wethouder op zijn blauwe ogen geloven. Het inkaderen van de kwaliteitsverbetering en daarmee gemoeide investering van 3 miljoen werd zo in alle gemeenten aangenomen, maar in Castricum verworpen.

Hoewel het technisch niet tot de mogelijkheden behoort had de uiteindelijke motie van wantrouwen feitelijk niet alleen tegen de wethouder moeten worden ingediend, maar ook in drievoud tegen de fracties van VVD en D66 zelf. Motie 1 vanwege samenzwering, motie 2 vanwege het verzuimen om hun controlerende taak uit te voeren en motie 3 vanwege het weglopen op 11 februari, nadat hun wethouder op basis van nog maar een deel van alle feiten naar huis was gestuurd.

Breed draagvlak voor nieuwe politiek

Aansluitend op 11 februari is er zonder VVD en D66 hard gewerkt om Castricum bestuurbaar te houden. Door de versnippering in de raad, de uitdagingen waar de gemeente voor staat én de betrekkelijk korte periode van 23 maanden tot aan de volgende verkiezingen, hebben wij ervoor gekozen om dat niet te doen op basis van de traditionele route, maar op basis van een praktisch werkprogramma dat is opgesteld door 8 fracties met 16 van de 23 raadszetels, ofwel een draagvlak van ruim 70%. Op het moment dat dit programma gereed was, besloten CDA en GDB op 7 maart om niet langer mee te doen. Zij vonden een draagvlak van krap 50% via de route van de oude politiek meer zekerheid bieden dan een draagvlak van 70% via de route van de nieuwe politiek.

Dat zegt alles over de betrouwbaarheid van het CDA en het GDB. Want hoe kun je weken achtereen actief meewerken aan je eigen toekomst en dat van onze inwoners, om dan het programma achteloos in een bureaulade te leggen en het geen enkele status toe te kennen? Wat zijn dit voor partijen, die eerst mede-indiener zijn van een motie van wantrouwen tegen de wethouder van financiën om vervolgens glimlachend een coalitie te smeden met de partij van diezelfde wethouder? Hoe geloofwaardig zien de wethouderkandidaten Swart en Schijf zichzelf eigenlijk?

Warme bestuurscultuur of ijskoud Lenteakkoord?

Vanwege het draagvlak, het feit dat mensen centraal staan en vanwege de noodzakelijke verbetering van de bestuurscultuur in Castricum is de warme, raadsbrede coalitie nog steeds de beste route om uit de crisis te komen. Als second best noteert CKenG het Zakencollege, ofwel de zittende wethouders versterken met twee professionals van buitenaf. Dat zou de lauwe coalitie kunnen zijn, zo u wilt. Inmiddels kennen wij ook het derde alternatief, namelijk de mars in paradepas die de heer Rood voorstelt en die zich het beste laat omschrijven als de ijskoude route, of beter nog, de bevroren route.

Voordat de heer Rood zijn snode plannen kan uitvoeren moet hij eerst nog twee zittende wethouders naar huis zien te sturen. Wethouders die de afgelopen twee jaar hard hebben gewerkt, slachtoffer zijn geweest van de intimidaties door hun collega van financiën, 15% van hun salaris hebben ingeleverd, naar behoren functioneren en ook nog eens goed liggen in hun relaties met inwoners, ambtenaren en omliggende gemeenten. Wat krijgt Castricum daar dan voor terug? Ja, dat weten we eigenlijk niet. In elk geval een extra wachtgeldverplichting van ruim twee ton per jaar, 1 wethouder die ervaring heeft uit de tijd dat we nog belden met een Nokia en 3 wethouders zonder ervaring. Alle vier maken ze thans deel uit van de gemeenteraad en hebben zij een persoonlijk belang in het wegstemmen van zittende wethouders om er zelf beter van te worden. Een schaamteloze schijn van belangenverstrengeling waarvan de kandidaten zich serieus moeten afvragen of zij zichzelf nog met droge ogen in de spiegel aan durven te kijken.

Er is een bestuurscrisis in Castricum en CKenG is blij dat onze inwoners nu in elk geval een tipje van de sluier opgelicht krijgen. Er zijn echter nog een heleboel beren op de weg. De beraadslagingen in de gemeenteraad worden vervolgd op maandagavond 11 april.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *